Opuszczone baseny SKRY, ul. Wawelska 5

Wiele osób miało pewnie okazję odwiedzić kiedyś baseny 'Skry'. Olbrzymi, prawie 7-hektarowy teren skupia wokół siebie 4 zrujnowane baseny, opuszczone przebieralnie i pawilony, które odkąd popadły w ruinę, a w ich sąsiedztwie powstał klub, stały się atrakcją dla miłośników opuszczonych budynków, fotografów, miejscem imprez oraz niekiedy noclegownią dla bezdomnych. Zanim jednak opiszemy ciekawą architekturę zabudowań kompleksu basenowego, warto krótko wspomnieć o historii samej "Skry".

"Skra" na terenie Pól Mokotowskich pojawiła się po raz pierwszy w 1946 roku (przed wojną Robotniczy Klub Sportowy „Skra” posiadał swój stadion przy ulicy Okopowej) .Początkowo na terenie powstał tor żużlowy, który w latach pięćdziesiątych przebudowano, tworząc stadion lekkoatletyczny. Jego autorami byli inżynierowie Kokozow i Wasilewski. Ważnym momentem było z pewnością położenie na stadionie w 1969 r. pierwszej w Polsce (!) sztucznej nawierzchni (tartanu), co umożliwiło organizację ważniejszych międzynarodowych imprez sportowych.`

Na początku lat 60-tych podjęto decyzję o wybudowaniu wielkiego kompleksu basenowego, którego budowa już od początku sprawiała wiele trudności. Jak czytamy w "Stolicy" (nr. 28 / 1973 r.) :

'Sezon kąpielowy dochodzi do szczytu, a baseny wciąż niegotowe. Tym razem opóźnienie powoduje brak fachowców - glazurników. Ogłoszono nawet apel w tej sprawie w prasie - nie przyniósł on rezultatów. (...) Pierwszym kierownikiem budowy tego obiektu był p. Stanisław Zielnik, po dłuższej przerwie znowu powrócił na teren budowy 'Skry' by dokończyć to, co 5 lat temu zaczął. Znając energię p. Zielnika (budował on tartan na 'Skrze') mamy nadzieję, że jeszcze w tym sezonie wykąpiemy się w tym pięknym kąpielisku'

Ostatecznie baseny zostały otwarte w sierpniu 1973 r. i od początku przyciągały tłumy warszawiaków.

W tle po lewej - kawiarnia

Stolica, warszawski tygodnik ilustrowany. 1973, nr 36

Oprócz 4 basenów na terenie powstały również szatnie, przebieralnie oraz kawiarnia. Architekturę tej ostatniej uważamy za niezwykle ciekawą i posiadającą wiele cech powojennego modernizmu.

Budynek został zbudowany na planie trapezu. Na pierwsze piętro pawilonu prowadzi szeroka rampa, w kształcie litery 'v'. Wchodząc na górę ukazuje nam się przestronny taras.

Konstrukcję tworzą betonowe elementy o asymetrycznym kształcie, połączone dwoma belkami biegnącymi przez całą długość tarasu. Całość wywołuje wrażenie lekkości, a światło padające na górę konstrukcji tworzy ciekawy efekt światłocienia.

Widok zza baru zrujnowanej kawiarni.

Fragment przebieralni. Luksfery i zygzakowaty układ przedniej ściany budynku.

Widok kompleksu basenowego z góry. W prawym dolnym rogu widoczny jest opisywany budynek. Warto zwrócić uwagę na interesujące cienie powstające dzięki padaniu światła na ażurową konstrukcję dachu.

Zespół Szkół nr 31 im. Jana Kilińskiego przy ul. Felińskiego 13 w Warszawie, mozaiki Gabriela Rechowicza

Ilustrowany tygodnik Stolica 1963/18 str.2

Ilustrowany tygodnik Stolica 1963/24 str. 4

Z. S. Kilińskiego dawniej Rzemieślnicza szkoła tysiąclecia wybudowana w 1968 roku. Rysunek 1 pokazuje zwycięski projekt inż. Gliszczyńskiego i inż. Biłasa z 1963 roku. Zdjęcie 2 przedstawia wyróżniony w konkursie projekt autorstwa architektów B. Chylińskiego, J. Luby J. Dąbrowskiego, Grażyny Jonkaytys-Luby i konstruktora mgr inż. M. Winiarski.

Szkoła jest przykładem holistycznego założenia architektoniczno plastycznego. Bryła budynku składa się z mniejszych ciekawie pozestawianych elementów. Ściany zdobi detal szarej cegły.

Wysunięta bryła budynku zwieńczona skośnym podniesieniem płaskiego dachu. Ściana ozdobiona jest mozaiką Rechowicza. 

Ściana z szarej cegły poprzecinana jest reliefem wklęsłym tworzącym kompozycję przypominającą zabiegi typograficzne Władysława Strzemińskiego i obrazy Pieta Mondriana. 

Budynek został w 1968 roku ozdobiony mozaikami i malarstwem ściennym autorstwa Gabriela Rechowicza. Rechowicz razem z żoną Hanną wykonali wiele mozaik na terenie Polski i całej Europy. Są autorami m. in. dekoracji malarskiej nieistniejącego już Super samu czy Domu Chłopa.

Kościół p.w. św. Józefa Oblubieńca NMP w Ursusie, ul. Sosnkowskiego 34

Kościół p.w. św. Józefa Oblubieńca Najświętszej Maryi Panny, został zbudowany w latach 1978-1980 wg projektu inż. Wojciecha Kowalczyka i Andrzeja Ustjana.

W projekcie widoczna jest inspiracja, powstałą w latach 1950-1955 Kaplicą w Ronchamp autorstwa Le Corbusiera, sztandarowym przykładem modernistycznej architektury sakralnej. Sztywną formę bryły przełamuje dach nawiązujący kształtem do rozpiętego baldachimu. 

Podstawa oddzielona jest od dachu cienkim pasem okien, które wcinają się pomiędzy dwie bryły tworząc iluzje unoszenia się baldachimu nad ciężką i masywną (wręcz brutalistyczną) konstrukcją podstawy budynku. 

Prostokątne okna poprzecinane prostopadłościennymi lizenami i przeszklenia ścian z rytmicznymi podziałami tworzą brutalistyczną kompozycje przestrzenną budynku. Zmienne rytmy otworów okiennych ułożone są według widocznej struktury, która w przypadku ostatniego zdjęcia pokrywa się z konstrukcją budynku. 

Kino Iluzjon, ul. Narbutta 50

Mieczysław Piprek (ur. 23 czerwca 1918 w Monachium, zm. 25 lipca 2012 w Warszawie)to wybitny Polski architekt, którego twórczość powojenna skupiła się w Stolicy. W roku 1936 dostał się na Politechnikę Warszawską a także rozpoczął pracę w pracowni profesorostwa Barbary i Stanisława Brukalskich, gdzie m.in. brał udział w projektowaniu wnętrz okrętów pasażerskich "Sobieski" i Batory. Podczas wojny studiował w Tajnym Wydziale Architektury pod kierunkiem Bohdana Pniewskiego, „Sobieski” i M/S„Batory”. Po ukończeniu studiów w 1947 natychmiast został zaangażowany w projektowanie monumentalnego założenia budynków rządowych przy ul. Kruczej. Od 1954 do 1962 pełnił funkcję doradcy do spraw architektury w Muzeum Narodowym w Warszawie, a od 1962 w Biurze Studiów i Projektów Budownictwa Handlu.

Na przełomie lat 40 i 50 zaprojektował 4 kina (Stolica/Iluzjon, Ochota, W-Z, 1. Maj). Niestety tylko dwóm z tej wspaniałej czwórki udało się przetrwać i  wpisać na liste zabytków. W architekturze tych kin przejawia się indywidualny styl Pipreka polegający na niezwykle udanym połączeniu modernizmu i kształtującego się jeszcze wtedy socrealizmu. Wydaje się, że choć oficjalnie uznano dokonania Pipreka za ważne dla Warszawskiej architektury, to pozostają one w cieniu przedwojennych dokonań jego nauczycieli. Najlepszym przykładem jest Marcpol "1. Maja"*

Kino "Iluzjon" (dawniej "Stolica") mieści się przy ulicy Narbutta 50. Jest wpisane w założenie architektoniczne okolicznych budynków. Ulica Narbutta rozdziela się tu na dwie i okala mały skwer. Idąc od ulicy Puławskiej kino jest prawie niezauważalne. To jeden z elementów mówiących o jakości architektury Pipreka.

Duża prostokątna część budynku mieszcząca dwie sale kinowe chowa się między drzewami zachowując przy tym monumentalność budowli lat 50. Częścią budynku, która najbardziej rzuca się w oczy spacerowicza, a także przesądza o jego modernistycznym rodowodzie jest rotunda, w której znajdowały się kasy kina. Rotundę z prostokątną halą łączy krótki mało widoczny korytarz. Piprek projektując dwa budynki i rozdzielając je nie tylko chce zaskoczyć widza, ale także rozdzielić przestrzeń kulturalną od kas.

Całe kino wykończone jest piaskowcem, a klasycznej formy dodają mu rytmiczne lizeny i wgłębienia tworzące charakterystyczne kwadraty. Wytrawny obserwator, poza klasycznością rodem z MDMu zauważy  także dużą ilość wpływów modernistycznych. Przeszklenie które oddziela metalowy dach rotundy od części kamiennej nadaje budowli lekkości. Dach części kinowej łamiąc się regularnie wpisuje się także w nurt modernizmu. Piprek spójnie połączył formy rodzącego się Socrealizmu(nadając budynkowi powagi i klasyczności) z naukami swoich profesorów(wpisując go w przestrzeń parku i odciążając za pomocą modernistycznej formy dachu).

Kino Iluzjon po roku przerwy wystartuje już w tym miesiącu. Idąc na seans polecamy zwrócić uwagę na architekturę która może zafascynować równie mocno jak sam film. Jest to też kolejny przykład na to, że w Polsce jest możliwa renowacja nieniszcząca budynku. 12 milionów złotych, które wydano by przywrócić kinu świetność zostało spożytkowane tu co do złotówki, każde załamanie i detal są zachowane i pieczołowicie odrestaurowane. Cała społeczność Mokotowska może być dumna z tego założenia.

*http://pl.wikipedia.org/wiki/Kino_1_Maj_w_Warszawie

Merkury, ul. Słowackiego 16/18

fot. Z. Siemaszko Ilustrowany tygodnik Stolica 1964/5 str. 1

fot. Z. Siemaszko Ilustrowany tygodnik Stolica 1965/12 str. 1

"Poznaj Warszawę, Żoliborz" str. 84

Spółdzielczy Dom Handlowy "Merkury" przy ul. Słowackiego 16/18. Został zaprojektowany przez inż. Jacka Nowickiego, a autorem wnętrz był inż. Dziedziński z Biura Projektów "Społem". Budynek oddano do użytku w 1964 r. Wieżowiec mieścił biura WSS, w niższej części zlokalizowano "SAM" i kawiarnię "Havana", w części podziemnej mieścił się salon sprzętu gospodarstwa domowego. Pierwotnie taras kawiarni doświetlany był od góry przez luksfery.

Bryła wieżowca charakteryzuje się rytmicznymi podziałami pionowymi i poziomymi. Na węższej ścianie nad oknami widać krótkie daszki, które budują dodatkowy światłocień będący przedłużeniem podziałów z szerszej ściany budynku. Jedno-kondygnacyjna część usługowa pierwotnie sprawiała lżejsze wrażenie dzięki przeszkleniu dachu. Dzisiaj możemy podziwiać już tylko ładnie wysuniętą płaszczyznę dachu. W części podziemnej budynku znajduje się relief autorstwa Krzysztofa i Juliana Heniszów, niestety zachowany w nienajlepszym stanie.